Adopteer een monument

Herdachte groepen: Verzet Nederland
Onthulling: 21 juni 1980
Adopteer dit monument.
Dit monument is in schooljaar 2018-2019 geadopteerd door Kinderopvang Babino.
Dit monument is in schooljaar 2018-2019 geadopteerd door Hannie Schaft.

Zaandam, Jan Bonekamp en Hannie Schaft-monument (foto: Greet Plekker-van Sante)
Grafmonument van Hannie Schaft op de Erebegraafplaats in Overveen (foto: René ten Dam / www.dodenakkers.nl)
Jan Bonekamp (foto: Stichting Nationale Hannie Schaft-herdenking)
Zaandam, Jan Bonekamp en Hannie Schaft-monument
Zaandam, Hannie Schaft-monument (foto: Mery Metsch)
Hannie Schaft (foto: Stichting Nationale Hannie Schaft-herdenking)
Grafmonument van Jan Bonekamp op de Westerbegraafplaats in IJmuiden (foto: Greet Plekker-van Sante)

Het monument

Vorm en materiaal
Het Jan Bonekamp en Hannie Schaft-monument in Zaandam (gemeente Zaanstad) is een natuurstenen gedenksteen met het embleem van de Gewestelijke Sabotage Afdeling. G.11 verwijst naar Gewest 11, het gebied waarin Hannie Schaft en Jan Bonekamp hun verzetswerk uitvoerden. Op de steen zijn twee bronzen plaquettes bevestigd. Aan de linkerkant van de gedenksteen is een informatiepaneel geplaatst. Het gedenkteken is 1 meter 50 hoog, 50 centimeter breed en 10 centimeter diep. 

Teksten
De tekst op de linkerhelft van de gedenksteen luidt:

'VRIENDEN
VERZET
1940 - 1945

HANNIE
SCHAFT'

De tekst op de rechterhelft van de gedenksteen luidt:

OPGEDRAGEN
AAN JAN
VAN
ZIJN KAMERADEN
21 JUNI 1944'.

De tekst op de linkerplaat luidt:

'HANNIE SCHAFT
NAM DEEL AAN DE ACTIE
OP 21 JUNI 1944. ZIJ WAS
DE MEEST OPGEJAAGDE
VERZETSSTRIJDSTER.
GEARRESTEERD 21 MAART
1945. ONDANKS GEMAAKTE
AFSPRAKEN WERD ZIJ
GEFUSILLEERD. 17 APRIL 1945.
ZIJ WAS 24 JAAR'.

De tekst op de rechterplaat luidt:

'OP 21 JUNI 1944
WERD OP DEZE PLAATS DE
IJMUIDENSE VERZETSSTRIJDER
JAN BONEKAMP
TIJDENS EEN VUURGEVECHT
MET EEN HANDLANGER
VAN DE VIJAND
DODELIJK GEWOND
ZIJN LEEFTIJD WAS
DERTIG JAAR'.

Wijzigingen
Oorspronkelijk bestond de gedenksteen enkel uit het linkerdeel. In 1980 is op initiatief van Zaanse oud-verzetsmensen het gedenkteken voor Hannie Schaft ernaast geplaatst.

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

Het Jan Bonekamp en Hannie Schaft-monument in Zaandam (gemeente Zaanstad) is opgericht ter nagedachtenis aan de omgekomen verzetsmensen Hannie Schaft en Jan Bonekamp.

Hannie Schaft werd geboren op 16 september 1920. Zij studeerde Volkerenrecht aan de Universiteit van Amsterdam en was lid van de Amsterdamse Vrouwelijke Studenten Vereniging (AVSV). Al in de eerste oorlogsjaren deed ze als koerierster verzetswerk. Op de fiets vervoerde zij wapens, illegale kranten en documenten. In 1943 beëindigde Hannie Schaft haar studie, omdat zij weigerde de loyaliteitsverklaring te ondertekenen. Daarna zocht ze contact met de Haarlemse verzetsgroep van de Raad van Verzet. Deze verzetsgroep opereerde ook in de Zaanstreek.

Samen met verzetsman Jan Bonekamp pleegde Schaft op 21 juni 1944 een aanslag op de in Zaandam wonende kapitein van politie W.M. Ragut. De Nederlandse politieman moest worden uitgeschakeld, omdat hij werkzaam was voor de Sicherheitsdienst. Op de Westzijde fietsten Schaft en Bonekamp de verrader tegemoet. Na een schot van Schaft viel de politieman gewond van zijn fiets. De politieman stierf ter plekke. Tijdens de aanslag werd Bonekamp geraakt door een kogel van Ragut. Hij overleed twee dagen later aan zijn verwondingen.

Hannie Schaft wist te ontkomen per fiets. Maar op 21 maart 1945 werd zij alsnog bij een routinecontrole op straat aangehouden. Ze werd betrapt op het in bezit hebben van verzetskranten en een pistool. Ondanks afspraken tussen de bezetter en de Nederlandse Binnenlandse Strijdkrachten om geen mensen meer te executeren, werd de 24-jarige Hannie Schaft op 17 april 1945 in de duinen bij Overveen gefusilleerd, drie weken voor de bevrijding. Op 27 november 1945 werd Schaft herbegraven op de Erebegraafplaats te Overveen, in aanwezigheid van koningin Wilhelmina, prinses Juliana en prins Bernhard. Van de koningin kreeg ze postuum het Verzetskruis. Ook werd zij postuum geëerd door de Amerikaanse generaal Eisenhower met de 'Medal of Freedom'. Na de Tweede Wereldoorlog schreef Theun de Vries het boek Het meisje met het rode haar. Dit verhaal over het leven van Hannie Schaft is verfilmd.

Oprichting
De Stichting Hoekmanfonds verzorgde de financiën voor de realisering van dit monument.

Onthulling
Het hernieuwde monument is onthuld op 21 juni 1980 door mevrouw R. van Os-Schouten.

Herdenking
Elk jaar op 8 maart (de Internationale Vrouwendag) en op 4 mei leggen leerlingen van de Hannie Schaftschool bloemen bij het monument.

Locatie
Het monument is geplaatst voor het Kunstcentrum Zaanstad, gevestigd aan de Westzijde te Zaandam (gemeente Zaanstad).

Bronnen

  • Herdenkingscomité 4 Mei Zaandam;
  • Werkgroep Hannie Schaft 8 maart van de FNV Vrouwenbond, regio Zaanstad;
  • Sta een ogenblik stil... in Zaanstad - Herdenkingsmonumenten in Zaanstad 1940-1945 vanRob Vreeken (Zaandam, Elkaland Drukkerij V.O.F., 2001);
  • Jan Bonekamp, verzetsman in de Tweede Wereldoorlog;
  • www.dodenakkers.nl;
  • Stichting Monumenten Spreken.

'Monumenten Spreken'
Een korte documentaire over dit monument is hier te bekijken. Aanvullende informatie over de 28 monumenten in de Zaanstreek is te vinden op de website Monumenten Spreken.

Voor meer informatie

  • Herdenkingsmonumenten in Zaanstad 1940 - 1945 (Stedelijk 4 en 5 Mei Comité Zaanstad, maart 2002);
  • De website over Hannie Schaft.

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht