Adopteer een monument

Herdachte groepen: Algemeen, Burgerslachtoffers
Ontwerper: Ir. Kees van Beijsterveldt (klokkenstoel)
Onthulling: 27 oktober 1994
Adopteer dit monument.

Gilze, oorlogsgraven
Gilze, oorlogsgraven (foto: Rian Tabor)
Gilze, oorlogsgraven (foto: Rian Tabor)
Gilze, oorlogsgraven (Foto: Adriaan Seelen/NKvB)

Het monument

Vorm en materiaal
De Nederlandse oorlogsgraven in Gilze (gemeente Gilze en Rijen) herbergen de stoffelijke overschotten van veertig oorlogsslachtoffers. Op elk graf is een kruisvormige zerk van natuursteen geplaatst. Achter de graven bevindt zich een gedenkmuur met in het midden een groot kruis. Voor de muur zijn bronzen plaquettes aangebracht.

Bij de graven is op een centrale plaats een klokkenstoel met een Kempisch spitsje geplaatst. De klokkenstoel is uitgevoerd in Bankirai-hout (hardhout) en wordt bekroond door een kruis. In de betonnen bestrating onder de stoel ligt een hardstenen gedenkplaat. De oppervlakte van het perceel bedraagt 4.120 m2. De klokkenstoel is 6 meter 40 hoog. De basis is 3 meter 30 breed en 3 meter 30 diep.

Teksten
De tekst op de gedenkmuur luidt:

'HEDEN ZIJ UW PLAATS IN VREDE
UW WONING IN HET HEILIGE SION.'

De plaquettes voor de muur bevatten de namen van veertig oorlogsslachtoffers.

Op de middelste plaat is de datum '27-10-1944' aangebracht.

Symboliek
Het Kempische spitsje verwijst naar de Gilzer kerktoren die tot 27 oktober 1944 (op de ochtend van de bevrijding) eveneens spits was.

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

De Nederlandse oorlogsgraven herinneren de inwoners van Gilze (gemeente Gilze en Rijen) aan de veertig medeburgers die tijdens de bezettingsjaren door oorlogshandelingen zijn omgekomen. Met de klokkenstoel wordt de bevrijding van Gilze (27 oktober 1944) in herinnering gebracht.

In Gilze zijn tijdens de bezettingsjaren veel slachtoffers gevallen en gebouwen verwoest. Gilze lag in de aanvliegroute naar het vliegveld Gilze-Rijen, waardoor het dorp werd getroffen door bombardementen. Op 4 september 1940 stortte een Duitse Heinkel HE 111 neer in de Nieuwstraat te Gilze. Het toestel was net opgestegen vanaf het vliegveld en was geladen met bommen voor een bombardement op het Engelse Liverpool. De verwoesting in Gilze was enorm. Zeven burgers kwamen om het leven.

Op 4 mei 1941 werd het vliegveld door de Royal Air Force gebombardeerd. Enkele bommen misten hun doel en kwamen terecht op de buurtschap Langereit. De ravage was aanzienlijk, maar gelukkig vielen er geen slachtoffers.

Op 30 juli 1943 kwam nabij café 'De Vijf Eiken' een munitietrein tot ontploffing. Een boerderij en vijf woningen werden verwoest. Er vielen een dode en vijf zwaargewonden.

Door afzwaaiers werd op 10 februari 1944 één inwoner van Gilze gedood. Op 5 juli 1944 werd het centrum van Gilze verwoest door een mislukt bombardement, waarbij 21 burgers om het leven kwamen. Op 7 augustus 1944 werden weer vier Gilzenaren gedood door een afzwaaier. Op 26 februari 1945 vonden zes burgers de dood, doordat een V1-raket op Gilze was terechtgekomen.

De Angelusklok is gegoten in 1615, waarna hij dienst heeft gedaan in de kerktoren van parochie Sint-Petrusbanden te Gilze. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd de klok door de bezetter gevorderd om omgesmolten te worden voor de oorlogsindustrie. Maar omdat het merkteken 'M' van monument in de klok was aangebracht, is daar toch van afgezien. Na de bevrijding werd de klok in de Gelderse plaats Babberich teruggevonden.

Via vele omzwervingen kwam de klok opnieuw terecht in de Gilzer toren. In 1992 moest de klok plaatsmaken voor een ander carillon met drie klokken. De klankkleur van de klok en het Carillon pasten niet bij elkaar, zodat de oude klok overbodig werd. De Stichting 50 jaar Bevrijding Gilze heeft de klok een nieuwe bestemming gegeven. Nu doet de klok dienst tijdens de dodenherdenking bij de oorlogsgraven.

Oprichting
De begraafplaats voor oorlogsslachtoffers is in 1994 vernieuwd op initiatief van het kerkbestuur van de parochiekerk Sint-Petrus Banden. De klokkenstoel is gebouwd in opdracht van de Stichting 50 jaar Bevrijding Gilze. De bouw was mogelijk dankzij een subsidie van het Anjerfonds Noord-Brabant. De rest van het geld komt onder meer van middenstanders en van bedrijven in Gilze.

Onthulling
De klokkenstoel is onthuld op 27 oktober 1994, ter gelegenheid van de 50ste herdenking van de bevrijding.

Locatie
De oorlogsgraven bevinden zich op de R.K. begraafplaats (sectie K - nr. 1424), gelegen aan de Alphenseweg te Gilze (gemeente Gilze en Rijen).

Bronnen

  • Gemeente Gilze en Rijen;
  • Heemkring Molenheide;
  • Weekblad Gilze en Rijen van 18 mei 1994;
  • De Stem van 4 juli 1994.
Voor meer informatie
Vijf Jaar Luchtfront. Dit is een serie van vijf boeken over de oorlogsgeschiedenis van de gemeente Gilze en Rijen, uitgegeven door Heemkring Molenheide.

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

Persoonlijke bijdragen van onze bezoekers

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.

Let op: wilt u een wijziging voor deze monumentpagina (bijvoorbeeld een correctie of aanvulling) doorgeven? Neem dan contact met ons op.

Heeft u een vraag of wilt u ons iets melden? Kijk bij de veel gestelde vragen of stuur ons een bericht