4meiOverlay

Oorlogsmonumenten in Nederland


Al in 1940 worden in Nederland de eerste oorlogsmonumenten opgericht die herinneren aan soldaten die in de meidagen zijn omgekomen. In 1939 is er zelfs al een monument opgericht ter herinnering aan de mobilisatie. In de decennia die volgen komen er nog duizenden monumenten bij.

Monumentenstop


Na de Bevrijding worden er zoveel monumenten opgericht dat er zelfs wordt gesproken van een ‘monumentenregen’. Niet iedereen is blij met deze gang van zaken. Officiële instanties typeren de kwaliteit van deze vroege monumenten als matig en de Nederlandse overheid voert een ‘monumentenstop’ in.

De eerste gedenktekens tussen 1940 en 1950 illustreren in algemene zin de offers en het leed tijdens de oorlogsjaren. De monumenten herinneren vooral aan de individuele burgers die zijn gestorven en aan belangrijke gebeurtenissen tijdens de oorlog. De formele herdenking richt zich op diegenen die zijn gestorven in de strijd tegen de bezetter. Er is echter weinig aandacht voor de slachtoffers van vervolging en voor specifieke slachtoffergroepen, met uitzondering van verzetsmensen en Nederlandse militairen.

Vanaf de jaren vijftig worden er steeds minder monumenten opgericht. Dit verandert in de loop van de jaren zestig en langzaam verschuift het accent van een collectieve nationale herinnering naar een meer pluriforme herdenking. Hierbij gaat de aandacht uit naar specifieke slachtoffergroepen en naar met name de Jodenvervolging. Vanaf begin jaren tachtig worden er beduidend meer gedenktekens opgericht, met een grote diversiteit in vorm, afmeting, betekenis en herdachte groep. De jaren negentig laten opnieuw een piek zien en het feit dat er sinds de millenniumwisseling ruim 700 nieuwe oorlogsmonumenten zijn onthuld, onderstreept dat het herinneren van de oorlog en haar slachtoffers nog steeds leeft. 

Voor meer informatie

  • Frank van Vree, In de schaduw van Auschwitz. Herinneringen, beelden, geschiedenis (Groningen, Historische Uitgeverij Groningen, 1995). ISBN 90 6554 401 1
  • Wim Ramaker en Ben van Bohemen, Sta een ogenblik stil... Monumentenboek 1940/1945(Kampen, Uitgeversmaatschappij J.H. Kok Matrijs, 1980). ISBN 90 242 0185 3.
  • Een verleden dat niet voorbij wil gaan