4meiOverlay

Verhalen als ijsbrekers


Op 29 januari 2017 bezocht Laurie Faro de National Holocaust Herdenking in Amsterdam. Lees hier haar reisverslag en de reactie van organisator Naomi Koster.

Nationale Holocaust Herdenking, 29 januari 2017


“Conventional wisdom is like a sheet of ice, covering the dark sea of the undiscovered.”
“Does the narrative [offered by the historian] move like an icebreaker?”
“Does it leave in its wake a view of the deep, black line through white ice – a passage, that others may follow?”

Deze  woorden zijn van de Amerikaanse historicus Timothy Snyder. Ze zetten me aan het denken. Snyder hield onlangs de ‘Nooit Meer Auschwitz Lezing 2017’ in Amsterdam. Deze lezing vindt jaarlijks plaats om te herdenken dat op 27 januari 1945 concentratiekamp Auschwitz werd bevrijd.

Snyder vergelijkt zichzelf met een ‘ijsbreker’ die door middel van verhalen het ‘onontdekte’ naar boven brengt. Nieuwe perspectieven, met name op de Holocaust, komen zo aan het licht. En als er eenmaal een weg door het ijs gebroken is,  kunnen anderen volgen aldus Snyder. 

Ik moet aan deze woorden denken als ik een paar dagen later, op zondag 29 januari, de Nationale Holocaust Herdenking bij het Spiegelmonument in het Amsterdamse Wertheimpark bijwoon. In de toespraken die daar worden gehouden, komen vooral persoonlijke verhalen naar voren. Getuigenissen over onverdraagzaamheid, discriminatie, verschrikkingen en leed. 

De getuigenis van Sally de Wijs, behorend tot de derde generatie, is anders. Haar toespraak werkt op mij in als de figuurlijke ‘ijsbreker’ van Snyder: het perspectief van de derde generatie komt indringend in beeld.  

Sally heeft de Holocaust zelf niet meegemaakt maar haar grootvader Sal Polak wél. Ze vertelt de verhalen die ze van hem heeft doorgekregen. Over zijn ontberingen in Auschwitz. Hoe hij overleefde omdat hij kon naaien en een baantje kreeg. Zijn leven was dus net ietsje meer waard dan dat van een ander. En Sally vertelt over de moeilijke tijd na de bevrijding, toen haar opa 21 jaar oud was en slechts 26 kilo woog. Hoe hij zijn leven weer oppakte terwijl niemand van zijn naaste familie de Holocaust had overleefd. 

Sally beseft: “Ik sta hier omdat hij heeft doorgezet.” Vorig jaar is zij met het Auschwitz Comité meegegaan naar de kampen. Haar grootvader was 21 jaar toen hij werd bevrijd, zij was 21 jaar toen zij Auschwitz bezocht. Haar eigen gevoelens bij het bezoek acht zij minder van belang. Maar het is wél belangrijk dat iedereen weet wat daar destijds is gebeurd. Hoe het was. En later moeten haar kleinkinderen dit ook weten. De verhalen moeten doorgegeven worden en de Holocaust moet daarbij blijvend worden herdacht, ook in de toekomst.  

Een belangrijke boodschap. We kenden hem al, maar uit de mond van een kleinkind van een overlevende, 72 jaar na de bevrijding van Auschwitz, maakt hij op mij grote indruk. 

Laurie Faro


Reactie Nederlands Auschwitz Comité: het doorgeven van verhalen ‘uit de eerste hand’


Het Nederlands Auschwitz Comité gaat ieder jaar in november met een groep van zo’n 70 mensen op reis naar de nazi-vernietigingskampen in Polen. Belangstellenden, journalisten, docenten en medewerkers van educatieve instellingen nemen deel aan deze reizen die sinds 1986 worden georganiseerd. De deelnemers bezoeken naast de nazi-vernietigingskampen Auschwitz, Birkenau, Majdanek en Sobibor, ook Joodse begraafplaatsen, synagogen en andere gedenkplaatsen. De reis staat in het teken van herdenken en het levend houden van de herinnering.

Tijdens de reis delen overlevenden van de Holocaust – helaas wordt hun aantal snel kleiner – en nabestaanden van de slachtoffers uit de nazi-kampen hun ervaringen met de andere deelnemers. Op de Nationale Holocaust Herdenking – laatste zondag in januari – spreekt altijd een (bij voorkeur jeugdige) deelnemer van deze reis over zijn/haar persoonlijke ervaringen. Dit jaar was dat Sally de Wijs. Zij nam met haar ouders deel aan deze reis en verraste ons allemaal door niet specifiek over haar reiservaringen te spreken maar het woord te voeren namens haar opa, Auschwitz-overlevende. Wat een prachtige invalshoek voor een aangrijpend verhaal. Zó zouden we het eigenlijk altijd willen horen: ‘uit de eerste hand’, doorgegeven door een kleinkind!  

Naomi Koster, secretaris Nederlands Auschwitz Comité


Meer informatie


De publieke omroep besteedde uitgebreid aandacht aan de Nationale Holocaust Herdenking. De herdenking werd live uitgezonden terwijl via social media op interactieve wijze de verhalen van overlevenden werden verteld. Maar niet door henzelf: door hun kleinkinderen. Sally de Wijs is er daar één van. Zie: De oorlog van mijn oma