4meiOverlay

Kleur op een oude begraafplaats


Bertine Mitima-Verloop schrijft over een herdenking van kinderen van groep 7/8 in het kader van Adopteer een monument.

Kleur op een oude begraafplaats

In het rituelenproject kijken we niet alleen naar oorlogsherdenkingen maar ook naar monumenten en de rituelen daaromheen. Bertine Mitima-Verloop schrijft over een herdenking van kinderen van groep 7/8 in het kader van het project Adopteer een monument.



Nog snel wordt door een paar kinderen de laatste hand gelegd aan een herdenkingsposter. Zodat we het nooit vergeten, staat er in het midden van de poster. Eromheen hebben alle kinderen hun hand getekend en in de hand opgeschreven wat herdenken betekent en waarom dit voor hen belangrijk is. Het is 10 mei, een gewone schooldag, kwart voor tien in de ochtend. De kinderen van groep 7/8 van de Katholieke Montessorischool in Bussum doen mee met het project Adopteer een monument en zullen vandaag bij ‘hun’ monument herdenken.

Even later stromen de andere kinderen enthousiast de klas uit. De muziekles is net afgelopen. Samen met hen loop ik naar de begraafplaats die naast de school ligt. Overal om me heen praten de kinderen enthousiast, wapperen met hun A4’tje met de tekst van het Wilhelmus en vertellen me over de stenen die ze hebben geverfd en straks bij het monument zullen neerleggen. Zodra de eerste door het hek van de begraafplaats is, wordt het stil. Het gaat automatisch, zonder aandringen. Alsof de omgeving dwingt om stil te zijn. De kinderen lopen rustig, en ik hoor alleen nog wat gefluister om mij heen. “Zag je dat, op dat graf staat Onze eerstgeboren zoon. Met dezelfde geboortedag en overlijdensdag. Wow.” Kinderen knikken onder de indruk. Helemaal achteraan ligt de Joodse begraafplaats met daarbij een gedenkmuur. Veel graven zijn oud; geen bloemen te zien, enkel gras en stenen. Bij de gedenkmuur liggen wel bloemstukken. Een van de leerlingen vertelt dat hier op 3 mei ook werd herdacht, een dag eerder vanwege de joodse vrije dag op zaterdag. We beginnen de herdenking met het zingen van het Wilhelmus. Juf Sylvia herinnert de kinderen er nog even aan dat het niet gebruikelijk is bij een herdenking om na het zingen van het Wilhelmus te juichen. Een van de kinderen helpt ons toon te houden door op haar blokfluit mee te spelen. Een minuut stilte, getimed op de mobiel van de juf, volgt. Alle kinderen zijn ook echt stil. Iemand probeert zelfs een nies in te houden. Daarna lezen Fleur, Cas en Wisse hun zelfgeschreven gedicht voor. Cas eindigt met de veelzeggende woorden: “Het zou nooit meer moeten gebeuren. We leven nu in vrijheid, we hebben niets te zeuren.” Een mooie bos bloemen met lint en de tekst Adopteer een monument wordt bij de bloemstukken neergelegd. Heel bewust kiezen alle kinderen daarna een plek om hun mooi geverfde steen neer te leggen. Kort wijst de juf nog op de betekenis van het leggen van een steen. “Het is een Joods ritueel om een steen neer te leggen, om te laten zien dat je het graf hebt bezocht”. Rustig loopt iedereen na het neerleggen van de steen weer terug naar de school. Zodra ze de begraafplaats af zijn wordt er weer gesproken en gaan de gesprekken al snel weer terug naar alles wat er verder die dag nog op de planning staat. 

Gewoon zo, midden op de dag. Even een moment van bewustwording, stilstaan bij de oorlog, de enorme verliezen van onschuldige levens. Rustig en waardig, zo zou ik de herdenking omschrijven. Niet zwaarmoedig, maar wel heel respectvol. Het sluit naadloos aan bij de bevindingen uit het onderzoek naar rituelen en volgende generaties, waaruit blijkt dat kinderen het waarderen wanneer zij een herdenking begrijpen en de sfeer plechtig is. Het adopteren van een monument lijkt mij een mooie en krachtige manier om kinderen te leren over de geschiedenis van hun omgeving en de betekenis van rituelen, en hen ook zelf te laten ervaren hoe het is om te herdenken. 

Bertine Mitima-Verloop 

Bertine Mitima-Verloop MsC werkt als junior beleidsonderzoeker/adviseur en promovenda bij Arq kenniscentrum oorlog, vervolging en geweld. Zij is ook betrokken bij het onderzoek van de rituelen van herdenken en vieren van het Nationaal Comité 4 en 5 mei en Arq. 


 

Reactie van Sylvia Otten-Duppen, leerkracht van groep 7/8 van Katholieke Montessorischool in Bussum


Via het Nationaal Comité 4 en 5 mei was al meerdere keren het project Adopteer een monument voorbij gekomen. Dit jaar besloten we om hier aan mee te doen. Hier hebben we absoluut geen spijt van. Het is een mooie en fijne manier om met de leerlingen bezig te zijn en aandacht te besteden aan de Tweede Wereldoorlog. 

De voorbereiding was makkelijk door alle informatie op de website. Voor de kinderen was het erg leuk om te werken aan een project in hun eigen omgeving. 

Het mooie aan dit project is dat kinderen op hun eigen wijze met herdenken bezig zijn. Je bespreekt met de kinderen wat zij belangrijk vinden en ook waar zij aan willen denken tijdens de herdenking. De Tweede Wereldoorlog is nog steeds belangrijk voor de kinderen, maar ook de slachtoffers in de huidige oorlogen zijn belangrijk voor ze om te herdenken en dat is bij dit project ook uitvoerig besproken. 

De wens op school is om het volgende jaar een ander monument te adopteren en zo de kinderen kennis te laten maken met meerdere monumenten in hun eigen omgeving.