4meiOverlay

Kinderen ontdekken hun eigen vorm van herdenken


Op 11 mei 2016 bezocht Laurie Faro de Kinderherdenking in de Hollandsche Schouwburg. Lees hier haar reisverslag en de reactie van organisator Mirjam van Emden.

Kinderherdenking Hollandsche Schouwburg


In de anders vooral rustige en ook wel beklemmende Hollandsche Schouwburg is het op 11 mei 2016 in de ochtend een vrolijke drukte. Maar tegen half 12 wordt het stil.

Alle aanwezige kinderen verzamelen zich in de buurt van het spreekgestoelte en het publiek neemt plaats. De ceremoniemeesters – twee kinderen uit groep 8 – spreken een welkom uit en vertellen ons over de geschiedenis van de Hollandsche Schouwburg. Vervolgens is er een gevarieerd programma met muziek, gedichten en toespraken. Afwisselend zijn kinderen van de Joodse basisschool Rosj Pina en de openbare Dr. E. Boekmanschool aan het woord. De leerlingen uit groep 8 van deze twee basisscholen hebben de herdenking volledig zelf georganiseerd.  

Tijdens het eerste ritueel noemen leerlingen de namen van 35 Joodse omgekomen kinderen en ontsteken fakkels. Ze hebben deze 35 namen van leeftijdsgenootjes zelf uitgekozen, omdat hun klas tegenwoordig 35 leerlingen telt. Voor elk omgekomen kind hebben de leerlingen een vlinder getekend die ze ophangen aan het monument dat op de binnenplaats van de Hollandsche Schouwburg staat.  

De eigentijdse rap van twee stoere jongens is indringend: ‘Het mag niet meer gebeuren…open je hart en je deuren…’. Net zo indrukwekkend zijn de persoonlijke verhalen over familieleden en hun relatie met de Hollandsche Schouwburg van twee andere leerlingen.

Tijdens het tweede ritueel leg ik een tulp op het monument met daaraan een wenskaartje dat door mij is ingevuld. Deze bloemen hebben alle bezoekers gekregen bij binnenkomst uit handen van de ‘ritueelhouder’, zoals op haar naamkaart staat vermeld. Ik leg mijn wens – ‘vrede voor alle kinderen, altijd…’ – bij de andere tulpen terwijl een aantal leerlingen muziek maakt. Ik loop over een pad van kleine steentjes dat door de kinderen is gelegd. Ik denk aan de jonge slachtoffers van de verschrikkingen van de Holocaust.

Na de minuut stilte, door de jonge ceremoniemeester goed geregisseerd, zingen de kinderen tot slot samen het lied ‘Mag ik dan bij jou’ van Claudia de Breij. Een emotioneel moment.

Meemaken en meedoen heeft effect

Ik vind het een waardige en indrukwekkende herdenking. Opvallend is dat alle leerlingen een actieve rol hebben in het geheel: van cateraar tot cameraman, van journalist tot musicus. Het enthousiasme – en de ernst – straalt er vanaf. De kinderen zijn heel goed geïnformeerd over wat er wordt herdacht en treden  zelfverzekerd op. De praktijk laat het zien: meemaken en meedoen heeft effect!  

Het bijzondere aan deze kinderherdenking in de Hollandsche Schouwburg is dat hij geheel is bedacht, vormgegeven en uitgevoerd door leerlingen van het basisonderwijs. Ik zie vaak dat kinderen assisteren bij het leggen van een krans of een gedicht voorlezen in een door volwassenen georganiseerde herdenking. Bij deze herdenking zijn de rollen omgekeerd en assisteren volwassenen, maar alleen in de voorbereiding.  

En wat ik nou het interessante vind van deze aanpak: het heeft nog lange-termijn effect ook. Uit onderzoek van de Universiteit Utrecht en het Nationaal Comité 4 en 5 mei blijkt dat ‘meemaken en meedoen’ aan een herdenking op jonge leeftijd de kans vergroot dat deze kinderen op latere leeftijd ook nog herdenken. Jong geleerd is oud gedaan!

Laurie Faro

Foto: P.H. Louw 


Reactie Hollandsche Schouwburg: "er wordt niet verteld hoe het ‘eigenlijk’ zou moeten”


De kinderherdenking wordt inderdaad helemaal bedacht en uitgevoerd door kinderen. Zij zijn verantwoordelijk om iets te creëren dat volgens hen herdenkingswaardig is; er wordt niet verteld hoe het ‘eigenlijk’ zou moeten. Dat is de kern en het unieke van deze herdenking die in 2007 in deze vorm is bedacht.

Het is elk jaar weer spannend om te zien met welke ideeën de leerlingen komen. We hebben een knuffelceremonie gehad, ballonnen zijn opgelaten, iemand heeft zijn opa geïnterviewd. De kinderen leven zich in in hun rol, bereiden zich voor en nemen hun bijdrage serieus. Iedereen is betrokken op zijn eigen manier.

Deze opzet vereist flexibiliteit in de organisatie, want je weet van tevoren niet hoe de herdenking eruit zal zien. De voorbereiding kost veel tijd en is bewerkelijk. De leerlingen ontmoeten elkaar weken voor de herdenking om kennis te maken met de historische plek en met elkaar. Ze krijgen ook een gastles op school.

De ochtend van de herdenking begint altijd chaotisch, maar zodra de ceremoniemeester het woord neemt, zit iedereen in zijn rol. Het maakt indruk op alle aanwezigen en vooral op de leerlingen zelf, met hopelijk inderdaad dat lange termijn-effect. Wij denken dat dit een effectieve manier van leren is die beklijft.

Mirjam van Emden, Hoofd Educatie Joods Cultureel Kwartier

 


Achtergrondinformatie


Uit: Onderzoek uitgelicht speciale uitgave 2015/2016:

"Er lijkt in de samenleving behoefte te zijn aan een meer persoonlijke en lokale manier van herdenken."

lees hier Meemaken van een herdenking is cruciaal



Uit: Onderzoek uitgelicht speciale uitgave 2015/2016:

"Daarnaast speelt voorbeeldgedrag een rol. Als ouders deelnemen aan herdenkingen zorgt dat bij hun kinderen voor een hogere deelname aan dodenherdenkingen."

lees hier Herdenken is overdraagbaar



Lees hier meer over Het educatieve programma Kinderherdenking Hollandsche Schouwburg