Vandaag presenteert het Nationaal Comité 4 en 5 mei het nieuwe beleidsplan ‘Als ik besef wat op het grote spel staat’. Aan de hand van dit plan wordt het herdenken en vieren in Nederland de komende zes jaar vormgegeven. Het eerste exemplaar is uitgereikt door de voorzitter van het comité Wim van de Donk, aan burgemeester Carola Schouten van Rotterdam. Deze stad is woensdag de gaststad van het symposium ’80 jaar vrijheid: op weg naar 100’ waarmee het Nationaal Comité het herdenkingsjaar 80 jaar vrijheid afsluit en vooruitblikt op de toekomst van het herdenken en vieren in Nederland.
Het comité brengt elke vijf jaar een nieuwe visie tot stand waarin een aantal inhoudelijke accenten een rode draad vormen voor het herdenken en vieren. De accenten keren terug in alle activiteiten, programma’s en uitingen van het Nationaal Comité 4 en 5 mei. Met het eindigen van de Tweede Wereldoorlog 80 jaar geleden, en een voorzichtige vooruitblik op 100 jaar vrijheid, begeeft de maatschappij zich op een bijzonder kantelpunt, stelt voorzitter Wim van de Donk. “Een nieuwe generatie zal de traditie van 4 en 5 mei moeten dragen, zonder zelf de oorlog te hebben meegemaakt, aan de hand van verhalen die uit de tweede, derde of soms al vierde generatie komen.”
Wat op het grote spel staat
Als titel voor de beleidsvisie werd gekozen voor een passage uit het gedicht ‘Lied voor 4 mei’ van Judith Herzberg, een van Nederlands grootste dichters en een belangrijke literaire stem in de decennia na de Tweede Wereldoorlog. Herzberg werd geboren in 1934 en dook met haar Joodse familie onder tijdens de oorlog.
In Herzbergs gedicht ligt een belangrijke boodschap verscholen: ‘Als ik besef, wat op het grote spel staat’, namelijk het bewustzijn van datgene wat we elk moment kunnen verliezen: onze vrijheid en vrede. Van de Donk: “Vrijheid is niet enkel een recht, het brengt ook verantwoordelijkheden met zich mee. Elkaar blijven vinden en elkaar niet kwijtraken, solidair en rechtvaardig zijn, en daar ook wat voor over hebben, is daarvoor binnen het huidige wereldpolitieke klimaat belangrijker dan ooit. De verhalen uit de Tweede Wereldoorlog zijn ons morele kader. Om onrecht niet normaal te gaan vinden, maar bovenal om niet te vergeten waar we ooit vandaan zijn gekomen met elkaar.”
Vijf accenten
Daarmee is in de ontwikkeling van het nieuwe beleidsplan en de keuze voor de verschillende uit te lichten accenten ook nadrukkelijk rekening gehouden: zo ligt het eerste accent op de geschiedenis begrijpen, waarbij extra uitgegaan wordt van het geven van de juiste historische context die van groot belang is bij het (door)vertellen van oorlogsverhalen. Het tweede accent legt de nadruk op het doorvertellen van de geschiedenis en de manier waarop de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog doorwerkt in de levens van jongere generaties. Het comité vertelt verhalen van ooggetuigen uit de oorlog en de doorwerking daarvan door, liefst in de vorm van persoonlijke verhalen.
Maar bij het overdragen en doorvertellen van de geschiedenis en de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog hoort volgens voorzitter Wim van de Donk ook een bepaalde toekomstbestendigheid en dat vraagt om aanpassingen en toevoegingen, ook van verhalen en perspectieven. Meerstemmigheid is daarom een accent waarmee het comité zichzelf wil uitdagen te zoeken naar nieuwe verhalen en perspectieven, en die te verbinden aan de bestaande verhalen om zo tot een nieuw gezamenlijk verhaal te komen.
Daarbij gaat het ook om het oog hebben voor de pijnlijke kanten van de geschiedenis, de onderbelichte episodes en de verhalen die schuren en bevragen. Dat accent haakt aan op het een na laatste accent: het leggen van onderlinge dwarsverbanden. Bij elke oorlog komt verwoesting en geweld kijken, bij elke oorlog vallen slachtoffers, en elke oorlog heeft een grote impact op de levens van overlevenden en nabestaanden. Veel Nederlanders hebben ervaringen met dergelijke recente voorbeelden van oorlog, vervolging en geweld. Daarom is het comité voornemens in zijn activiteiten, programma’s en uitingen waar mogelijk de verbinding te leggen tussen de Tweede Wereldoorlog en andere oorlogs- en conflictervaringen.
Het laatste accent van de beleidsvisie – vrijheid, democratie en burgerschap – onderkent het belang van ons verleden voor het vrijheidsdenken in het heden: vijf jaar onvrijheid tijdens de Tweede Wereldoorlog heeft de samenleving ervan doordrongen hoe belangrijk het is om vrijheid te beschermen en je te verzetten tegen onrechtvaardigheid. Alleen in vrijheid, en op een fundament van democratie en rechtsstaat, kan burgerschap tot bloei komen, zo stelt het comité. Naast de overkoepelende accenten bevat de visie ook vijf accenten die zijn opgesteld om de kern van herdenken weer te geven, en vijf accenten die dit doen voor de Nationale Viering op 5 mei. Daarmee wordt richting gegeven aan de invulling en strekking van 4 en 5 mei.
Totstandkoming
De visie die door het Nationaal Comité gezien wordt als kompas voor de komende jaren, is tot stand gebracht in samenspraak met een grote groep samenwerkingspartners en betrokkenen uit de verschillende slachtoffergroepen, het maatschappelijk middenveld, partners uit het WOII herinneringsveld, het bedrijfsleven en organisatoren van regionale en lokale herdenkingen en vieringen.
De gehele beleidsvisie is hier online te lezen. Voor een verkorte versie met de belangrijkste feitelijkheden en toelichting daarop is de bijbehorende factsheet te downloaden.
