4meiOverlay

Geschiedenis Nationale Viering van de Bevrijding


De Nationale Viering van de Bevrijding op 5 mei is in 1946 van overheidswege ingesteld. In de loop der jaren is de aandacht voor de historische Bevrijding verschoven naar het algemene belang van vrijheid.

Capitulatie


In 1945 werd de bevrijding op 31 augustus, de verjaardag van Koningin Wilhelmina, gevierd. De regering besloot om de viering vanaf 1946 naar 5 mei te verplaatsen, zodat deze feestdag niet zou samenvallen met Koninginnendag. Er werd voor 5 mei gekozen om op deze datum in 1945 de capitulatie van de Duitsers in werking was getreden¹. In de opvolgende jaren werd er vaak geschoven met de datum wanneer 5 mei op een zondag viel. Hieraan kwam een einde toen de regering in 1968 besloot de Bevrijding altijd op 5 mei te vieren. 

Tijdens de wederopbouwperiode in de naoorlogse jaren ging de voorkeur uit naar een vrije dag op Koninginnedag en nam het animo voor het vieren van de Bevrijding af. De organisatie van 5 mei was lange tijd in handen van wisselende comités die er helaas niet in slaagden een nationale traditie, zoals de Dodenherdenking, op te bouwen. Dit verbeterde in 1955 met de militaire herdenking van de capitulatie in Wageningen. In 1958 werd besloten 5 mei voortaan eens in de vijf jaar nationaal te vieren.

Nationale feestdag

Toen in 1975 de Wet Uitkeringen Vervolgingsslachtoffers van kracht ging, raakten meer oud-verzetsmensen en mensen uit Joodse en Indische kringen bij 5 mei betrokken. Mede dankzij de aanwezigheid van de koningin groeide de belangstelling vanaf 1980 zodanig dat 5 mei in 1982 tot algemeen erkende feestdag werd uitgeroepen. Het Nationaal Comité Viering Bevrijding probeerde van 1980 tot 1988 een jonger publiek te bereiken, maar kon hier helaas niet voldoende in slagen. Omdat hiernaast ook de samenwerking met het Comité Nationale Herdenking moeizaam verliep, besloot de regering in 1987 tot de oprichting van het Nationaal Comité 4 en 5 mei. 

Bezinning en viering

De invulling van 5 mei heeft sinds 1988 geleidelijk meer stabiliteit en een betere samenhang met de herdenking op 4 mei gekregen. Gaandeweg is het accent op de feitelijke historische Bevrijding verschoven naar het algemene belang van vrijheid en de noodzakelijke voorwaarden daarvoor. Met een ingetogen ochtendprogramma wordt door middel van bezinnen een overgang gemaakt van herdenken naar vieren. De 5 mei-lezing speelt sinds 1995 daarin een belangrijke rol en vanaf 1996 is elk jaar een andere provincie betrokken bij de uitvoering van het nationale programma en het jaarthema

In de provincie waar het ochtendprogramma plaatsvindt geeft de minister-president sinds 1996 het startschot voor de bevrijdingsfestivals waardoor een brug wordt gelegd van bezinning naar vieren. Met de bevrijdingsfestivals, die vanaf 1994 ’s middags en ’s avonds in alle provincies en de hoofdstad worden georganiseerd, is het gelukt een groot deel van de jeugd te bereiken. Sinds 1996 wordt 5 mei in aanwezigheid van het staatshoofd feestelijk afgesloten met het 5 mei-concert op de Amstel in Amsterdam dat op televisie wordt uitgezonden.

Vrije dag

Sinds 1990 is 5 mei een nationale feestdag die jaarlijks wordt gevierd, maar daarmee is het nog steeds niet voor iedereen een vrije dag. De lobby hiervoor is vooral rond kabinetsformaties vaak actief geweest, maar heeft tot nu toe geen resultaat gehad. 



Noot
1: Op 4 mei 1945, om 18:30 werd op de Lüneburger Heide in Duitsland de onvoorwaardelijke overgave van alle Duitse troepen in Nederland, noordwest-Duitsland, Helgoland en Denemarken geaccepteerd. Het document van overgave ('Instrument of surrender') treedt op 5 mei om 08:00 uur in werking. De Duitse vijandelijkheden in Nederland stoppen en Nederland is bevrijd. Vandaar dat wij op 5 mei onze vrijheid vieren. In Wageningen zijn op 5 mei de bevelen ter implementatie van het document van overgave getekend, de zogenaamde overgavebevelen ('Orders on the surrender').