Herdachte groepen: Verzet Nederland
Ontwerper: Eduard L.W.R. baron Speyart van Woerden (25-11-1924)
Onthulling: 27 oktober 1955
Adopteer dit monument.

File:Monument for 15th Scottish Devision (detail).JPG (Foto afkomstig van Wikipedia)
File:Monument for 15th Scottish Devision (voor).JPG (Foto afkomstig van Wikipedia)
File:Monument for 15th Scottish Devision.JPG (Foto afkomstig van Wikipedia)
File:Monument for 15th Scottish Devision (achter).JPG (Foto afkomstig van Wikipedia)
File:Monument for 15th Scottish Devision (zij 2).JPG (Foto afkomstig van Wikipedia)
File:Monument for 15th Scottish Devision (zij 1).JPG (Foto afkomstig van Wikipedia)
Tilburg, Monument Koninklijke Nederlandse Brigade Prinses Irene (foto: B. van Bohemen / NIOD)
Tilburg, Monument Koninklijke Nederlandse Brigade Prinses Irene (foto: B. van Bohemen / NIOD)

Het monument

Vorm en materiaal
Het Monument Koninklijke Nederlandse Brigade Prinses Irene in Tilburg is een bronzen beeld van een soldatenfiguur met vaandel. Het beeld is geplaatst op een rechthoekig voetstuk. Op de voor- en achterzijde van het voetstuk is een bronzen plaquette aangebracht.

Teksten
Op de voorzijde van het voetstuk is de opdracht aangebracht die koningin Wilhelmina bij de oprichting in 1941 aan de brigade meegaf:

'VERTROUWEND OP GOD,
ONZEN ONBUIGZAMEN WIL
EN DE OVERWINNING ONZER
BONDGENOOTSCHAPPELIJKER
WAPENS ZAL HET U
GEGEVEN ZIJN EENMAAL ALS
ZEGEVIERENDE BEVRIJDERS
VAN NEDERLAND
MET DIT VAANDEL DEN
NEDERLANDSCHEN BODEM
TE BETREDEN'.

Op de achterzijde van het voetstuk staan de plaatsen vermeld die door de brigade op veldtocht door Noord-Frankrijk, België en Nederland werden aangedaan:

'ST. COME
PONT AUDEMER
TILBURG
HEDEL'.

Op de zijkanten van het voetstuk zijn de naam, rang, geboortejaar, woonplaats en jaar en plaats van overlijden aangebracht van de leden van de Prinses Irene Brigade die tijdens de oorlog zijn gesneuveld.

Wijziging
Het gedenkteken stond oorspronkelijk in de wijk Broekhoven, langs de Ringbaan-Zuid. In 1977 is het beeld, ondanks hevige protesten van de buurtbewoners, op last van de gemeente verplaatst naar het Stadhuisplein. Dit omdat de gemeente de jaarlijkse herdenkingsplechtigheid in het centrum van de stad wilde houden.
De plaquettes zijn in 1995 aan het gedenkteken toegevoegd.

Locatie niet correct? Geef een verbeterde locatie door.

De geschiedenis

Het Monument Koninklijke Nederlandse Brigade Prinses Irene herinnert de inwoners van Tilburg aan het aandeel van deze brigade in de bevrijding van de stad op 27 oktober 1944.

De Prinses Irene Brigade werd op 11 januari 1941 in Engeland opgericht. Vanaf augustus 1944 nam zij deel aan het twee maanden eerder gestarte bevrijdingsoffensief van de geallieerden.

Eind oktober van dat jaar was de brigade betrokken bij de strijd rond Tilburg. In de wijk Broekhoven hebben de Nederlandse militairen zeer heftige gevechten geleverd tegen de bezetter. Het aantal gewonden bij de Prinses Irene Brigade was dan ook - relatief gezien - driemaal zo hoog als bij hun Schotse wapenbroeders.

Kort voordat de geallieerden Tilburg zouden binnentrekken, kreeg de brigade het bevel om richting België op te rukken, waardoor ze niet konden deelnemen aan de triomfantelijke intocht. Op de R.K. begraafplaats in Tilburg ligt Cornelis J. Picokrie begraven. Hij was de enige Tilburger die in dienst van de Prinses Irene Brigade is gesneuveld. Hij werd geboren op 16 december 1924 en sneuvelde op 25 april 1945 te Hedel.

Oprichting
De oprichting was een initiatief van de Koninklijke Nederlandse Vereniging 'Ons Leger'.

Onthulling
Het monument is onthuld op 27 oktober 1955 door Hare Koninklijke Hoogheid Prinses Irene.

Locatie
Het monument is geplaatst in het plantsoen op het Stadhuisplein te Tilburg.

Bronnen

  • Gemeente Tilburg;
  • Heemkundekring 'Tilborch';
  • Sta een ogenblik stil... Monumentenboek 1940/1945, Wim Ramaker, Ben van Bohemen. (Kampen, Uitgeversmaatschappij J.H. Kok Matrijs, 1980). ISBN 90 242 0185 3.

Voor meer informatie

Herdenking aanmelden

Op 4 mei vindt de Nationale Herdenking plaats en wordt er in heel Nederland herdacht. Daarnaast zijn er door het jaar heen herdenkingen waar specifieke groepen slachtoffers of bijzondere gebeurtenissen worden herdacht, zoals de Indiëherdenking op 15 augustus en de Nationale Holocaust Herdenking (laatste zondag van januari).
Wij brengen al deze herdenkingen onder in de herdenkingskalender. Alle herdenkingen van de Tweede Wereldoorlog en oorlogssituaties en vredesoperaties daarna in Nederland kunt u aanmelden.
Er is nog geen herdenking bij dit monument aangemeld. Dat kunt u hier doen.

De Prinses Irene Brigade heeft Tilburg bevrijd

Rudi Hemmes (1923), Tilburg - Noord-Brabant

Bij het uitbreken van de oorlog weet Rudi Hemmes (1923) één ding zeker: hij moet naar Engeland om van daaruit de Duitsers te verdrijven uit Nederland. Samen met zijn vriend Bob lukt het hem eind '43 in Engeland te komen. Daar worden ze ingelijfd bij de Prinses Irene Brigade. De 1.100 man tellende brigade maakt de overtocht naar Normandië in augustus '44, achter de geallieerden aan. Via België arriveren ze in Zuid-Nederland, waar ze op 24 oktober Tilburg bevrijden, samen met een Schotse brigade. Het monument op het Stadhuisplein herinnert hieraan.

Productie: Interakt; tekst: Anita van Stel


Prachtig

"Ik woonde in Den Haag met mijn moeder en zusje. Mijn ouders waren gescheiden. Als jongen keek ik naar de luchtlandingen en ik wist zeker dat het Nederlandse leger zou winnen. Rond 10 mei 1940 fietste ik met een vriend naar Rotterdam. We werden tegengehouden, want het was er te gevaarlijk. We snapten niet dat Nederland capituleerde. Ik herinner me nog de ontzetting over het bericht dat Koningin Wilhelmina naar Engeland was gevlucht. Pas later kon je beredeneren dat het geweldig was dat zij op tijd was weggegaan, want daardoor had Nederland een ankerpunt in Engeland. Je luisterde naar Radio Oranje en de koningin had als enige vertrouwen in de goede afloop. De regering wilde aanvankelijk vrede sluiten met Hitler, want ze dachten dat we de strijd met de Duitsers sowieso zouden verliezen."

De Marechaussees
"Wist je dat het leger op sommige plaatsen aan de winnende hand was, toen Nederland capituleerde? Alle manschappen die zich in het zuiden terugtrokken werden opgevangen door de Marechaussees. De commandant van de Marechaussee in Brabant liet zijn eerste taak - grensbewaking - vallen, en besloot zich toe te leggen op zijn tweede taak: bescherming van de Koningin. Toen bleek dat de Koningin naar Engeland vertrokken was, volgde hij per boot, met een bont gezelschap van 1.200 mannen. Veel loslopende lieden - oud en jong - en dienstplichtigen hadden zich bij de Marechaussees aangesloten. Deze eerste groep was de kern van de Prinses Irene Brigade."

Zootje ongeregeld
"In 1939 was prinses Irene geboren en Irene betekent vrede. Koningin Wilhelmina bedacht dat de brigade de naam Irene moest dragen, want hij was opgericht om vrede te stichten. Prins Bernhard had er moeite mee, want hij vond de brigade een zootje ongeregeld met een laag moreel. De manschappen zaten veelal met tegenzin in Engeland. Niemand had rekening gehouden met oorlog en het feit dat zij ineens vijf jaar lang ergens anders zouden bivakkeren."

Een lijntje naar Spanje
"In 1942 gingen mijn vriend Bob Tusenius en ik serieus plannen maken voor de oversteek naar Engeland. We waren gefascineerd door de Engelse vliegers, die dag in dag uit overkwamen. De eerste Engelandvaarders* voeren over met een bootje, maar in '41 werd dit verboden. Dan maar via Spanje, maar hoe pakten we dit aan? Wij waren immers nog nooit over de grens geweest. Hoe konden we door bezet gebied reizen? Mensen die naar Radio Oranje luisterden, werden al door NSB'ers verraden. Op mijn tiende voetbalde ik bij HBS in Den Haag. Een van de clubgenoten werkte in Brussel en een ander aan de Sorbonne Universiteit in Parijs. 'Bob en ik gaan met vakantie en we willen langskomen', schreven we hen. Brieven werden immers ook gecensureerd. Ze begrepen onze boodschap en zorgden voor connecties richting Spanje."

Met een konvooi
"Onze tocht verliep via Gare du Nord naar Nîmes, waar we voor Duitsers aan het vliegveld gingen werken, de enige manier om door bezet gebied heen te komen. We werkten voor Baugesellschaft Callenbach**, dat met een groot gebrek aan arbeidskrachten kampte. Uiteindelijk trokken we in een konvooi via Toulouse en Lourdes door de Pyreneeën."

In de gevangenis
"In Spanje werden we meteen gevangen gezet in Barbastro, een oud klooster dat dienst deed als gevangenis. Met ons veel anderen die aankwamen op Spaans grondgebied, vooral Fransen, wat Belgen en Nederlanders. Franco leverde militairen uit aan Hitler, zodra ze de Pyreneeën over waren. Later zette hij ze vast, in een concentratiekamp. Wij vonden de Spanjaarden middeleeuws, schofterig en corrupt. Eens in de zoveel tijd werd er iemand in Barbastro uitgekozen en bij een groot kruis doodgeschoten. Op zondag stonden de ter dood veroordeelden bij een galg in de kerk, als afschrikwekkend voorbeeld. Door tussenkomst van de ambassade werden we na een maand vrijgelaten. Wij hadden geluk, want we kwamen op hetzelfde moment vrij als mensen die al twee jaar in dat concentratiekamp hadden moeten doorbrengen."

Bij de Prinses Irene Brigade
"De Nederlandse ambassade zei 'jullie zijn dienstplichtig en als jullie in Engeland aankomen, moeten jullie onmiddellijk dienst nemen'. Via Lissabon konden we naar Bristol. Eind februari '44 werd ik dienstplichtig soldaat. Dat had wat voeten in de aarde. Omdat ik door mijn slechte ogen - 'een bril komt er niet in' - niet voor de Luchtmacht noch de Mariniers in aanmerking kwam, bleef alleen de Prinses Irene Brigade over. Bij díe keuring had ik de letterkaart uit mijn hoofd geleerd. Ik werd ingedeeld bij een verkenningseenheid."

Nooit meer dan 1200 man
"De mannen die vanuit Nederland in Engeland arriveerden krikten het moreel van de eerste Engelandvaarders op. De Koningin bleef roepen dat 'het recht zou overwinnen'. De Prinses Irene Brigade werd steeds beter, want men trainde fanatiek. In augustus '41 oordeelde prins Bernhard dat de gedisciplineerde groep Prinses Irene Brigade mocht heten. De Koningin droeg vervolgens het vaandel over. De brigade verenigde manschappen die overal vandaan kwamen, uit Canada, Brazilië, Argentinië, Noord-Afrika, Zuid-Afrika, allen mensen met een Nederlands paspoort die hun vaderland wilden bevrijden. Sommigen spraken niet eens Nederlands. Maar ook bij de Land- en Luchtmacht, Marine en Koopvaardij zaten ze om mensen verlegen, dus vonden er veel transfers plaats. Bij de brigade zaten mannen die in Indië geboren waren en met het KNIL Indië wilden bevrijden. Door de wisselingen werd de sterkte van de Brigade nooit groter dan 1200 man. De toevoer van Engelandvaarders stagneerde al in '41."

De landing in Normandië
"De Prinses Irene Brigade verhuisde in '43 van Wolverhampton naar de buurt van Harwich. De verkenningseenheid zat in Dovercourt. Ik werd brenschutter op een brenguncarrier, omdat ik goed kon schieten. In augustus '44 maakten we de overtocht naar Normandië, waar we de stellingen overnamen van de 6th Airborne division. Door Frankrijk en België kwamen we in Nederland aan, met 1.100 man."

Bij Valkenswaard de grens over
"Onze eerste opdracht was Pont Audemer bevrijden, wat niet moeilijk was want de Duitsers trokken zich al terug. Zo vervolgden we onze opmars en we moesten ons haasten, want het ging ineens heel hard. Alles wat Duits was vluchtte de Seine over. In Brussel vierde men alleen maar feest, want daar was niet gevochten. Tussen Leuven en Diest kwamen we nog wel in Duits vuur. Bij Beringen deden we mee aan de bevrijding. Vervolgens gingen we bij Valkenswaard de Nederlandse grens over."

Market Garden 
"Tijdens de operatie Market Garden, in september '44, zouden wij over de lijn Arnhem - Apeldoorn - Eindhoven trekken, met een eerste stop in Apeldoorn. Wij kwamen daar nooit aan. De operatie mislukte door grote logistieke misrekeningen, want er hoefde maar één brug opgeblazen te worden of alles liep in het honderd. Alle genie reed achteraan in een stoet en die moest dan langs al het materieel om een brug te gaan bouwen. Deze vertragingen leidden onder andere tot de bekende catastrofe bij Arnhem."

Tilburg
"In oktober kregen we opdracht Tilburg te bevrijden. We hadden daar vuurcontact met de Duitsers. Toen de Duitsers zich begonnen terug te trekken, kwam een Schotse divisie door ons heen en zij arriveerden als eersten in Tilburg. Wij vonden dat een rotstreek. De Schotten hebben erna wel verklaard dat onze brigade heeft meegeholpen aan het bevrijden van Tilburg, dus mochten we aan de victory-parade deelnemen."

De vaandeldrager
"We hebben samen Tilburg bevrijd. Er is altijd iemand de eerste. Aan een militaire operatie nemen een hoop mensen deel. Natuurlijk zijn rollen niet gelijk, maar je kunt geen enkele schakel missen. Het is ontzettend misselijk te zeggen dat de Prinses Irene Brigade niet aan de Tilburgse bevrijding heeft bijgedragen. Ik weet niet of uitgerekend daarom het monument voor onze brigade in Tilburg is neergezet. Het monument De vaandeldrager is in 1955 onthuld. De namen van gesneuvelden zijn in 1995 toegevoegd. Het aantal gewonden was bij ons drie keer zo hoog als bij de Schotse wapenbroeders."

Het einde van de oorlog
"Eind '44 trokken we door naar Zeeland. Duitsers groepeerden zich om de haven van Antwerpen te heroveren. In januari '45 was er nog een offensief. We hebben Zierikzee beschoten en Duitse boten vernield. Ik was tolk voor Engelse commando's. Dan stopt mijn verhaal. Ik ging naar Engeland voor een officiersopleiding en kwam pas in augustus '45 terug. De brigade werd nog ingezet in Hedel met de bedoeling Zaltbommel te bevrijden en maakte daar een geslaagde landing over de Maas. De brigade verloor twaalf mensen, van wie tien Brabantse oorlogsvrijwilligers die er net bij waren. Zij waren niet zo goed getraind als onze mensen uit Engeland. De Prinses Irene Brigade was in Wageningen toen daar de capitulatie werd ondertekend. Vervolgens trok men als eerste geallieerde eenheid Den Haag binnen. Ik miste deze heuglijke intocht omdat ik in Engeland zat."

Het monument
"Het monument voor de Prinses Irene Brigade stond oorspronkelijk in de Tilburgse wijk Broekhoven. In 1977 is het - ondanks hevig protest van de wijkbewoners - verhuisd naar het Stadhuisplein. Bij de jaarlijkse herdenking op 25 oktober zijn ongeveer 35 man aanwezig, doorgaans stokoud. Ik was voorzitter van het Genootschap Engelandvaarders, ben voorzitter van Verzet 40-45, en van de Vereniging Oud Strijders Prinses Irene Brigade. De gemeente Tilburg neemt de herdenking niet erg serieus. Een comité zegt nog steeds 'wat doen jullie hier eigenlijk', omdat ze vinden dat wij niet hebben bijgedragen aan de bevrijding. In een film over de bevrijding van Tilburg zie je onderdelen van onze brigade lopen en rijden, maar in de aftiteling komt onze naam niet voor."

* Engelandvaarder is de benaming voor de ongeveer 1.700 Nederlanders die tijdens de Tweede Wereldoorlog uitweken naar Engeland om actief deel te nemen aan de oorlog tegen Duitsland. Veel Engelandvaarders waren militairen die na aankomst in Engeland zo spoedig mogelijk bij hun wapen werden ingedeeld. Voor de anderen waren er meer mogelijkheden. Degenen met de dienstplichtige leeftijd moesten dienst nemen in de Prinses Irene Brigade, die tevens werd ingezet bij de bevrijding van Nederland. Anderen werden opgenomen in het KNIL of werden anderszins ingezet voor de Nederlandse oorlogsvoering. 

** Baugesellschaft Callenbach is Duits voor bouwonderneming Callenbach.

De Prinses Irene Brigade heeft Tilburg bevrijd

Persoonlijke bijdragen

Heeft u een persoonlijk verhaal met betrekking tot dit monument en/of de geschiedenis waarnaar deze verwijst? Deel uw verhaal hier en help ons de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog levend te houden.