X

Stuur je gedicht in

Helaas is de inzendtermijn voor 2015 verstreken. Wil je ons jouw gedicht laten lezen? Stuur het ons dan voor 1 februari 2016. In 2016 wordt de poëziewedstrijd georganiseerd in de provincie Groningen. Alleen leerlingen van scholen uit die provincie kunnen deelnemen aan de wedstrijd.
 
Opsturen kan door je gedicht hiernaast in te vullen, of door het te verzenden per post naar het adres hieronder:

Nationaal Comité 4 en 5 mei
Dichter bij 4 mei
Antwoordnummer 11310
1000 PJ Amsterdam
Controlevraag: hoeveel is 4 + 2?
bedankt voor je inzending
Dichter bij 4 mei

4 mei is de dag waarop we in het hele land alle Nederlandse oorlogsslachtoffers herdenken. Het gaat daarbij om Nederlandse oorlogsslachtoffers die zijn omgekomen tijdens de Tweede Wereldoorlog maar ook om mensen die zijn omgekomen in oorlogen en vredesoperaties waar Nederland bij betrokken was na de Tweede Wereldoorlog.

De jaarlijkse poëziewedstrijd Dichter bij 4 mei nodigt jongeren tussen de 14 en 19 jaar uit om een gedicht te maken rond het thema ‘herdenken’. Want wat betekent 4 mei voor mensen in onze samenleving? Hoe geef je woorden aan de verschrikkingen van oorlog? En waaraan denk je als je twee minuten stil bent?

De winnaar van Dichter bij 4 mei mag zijn of haar gedicht voordragen tijdens de Nationale Herdenking, op de Dam in Amsterdam. Drie andere finalisten dragen hun gedicht voor tijdens de herdenkingen in de voormalige kampen Westerbork, Vught en Amersfoort. Ook overige finalisten worden vaak uitgenodigd bij lokale herdenkingen.

Elk jaar is een andere provincie aan de beurt. Iedereen kan een gedicht insturen, maar alleen jongeren uit de provincie waarin dat jaar de Nationale Viering van de Bevrijding plaatsvindt, kunnen meedoen met de wedstrijd.

Scroll door de informatie en opdrachten

Wist je dat

Op 4 mei herdenken we de oorlogsslachtoffers, op 5 mei vieren we onze vrijheid. Maar wat weet jij eigenlijk over de Tweede Wereldoorlog?

Wist je dat…

… het inmiddels al 70 jaar geleden is dat de Tweede Wereldoorlog in Nederland beëindigd werd?

… er naast Nederland nog veel meer landen betrokken waren bij de oorlog? Eigenlijk waren er maar zes landen in de wereld die niets met de oorlog te maken hadden!

… de Tweede Wereldoorlog aan ongeveer 50 miljoen mensen over de hele wereld het leven gekost heeft? Daaronder waren 250 duizend Nederlanders, onder meer Sinti, Roma, Joden, dwangarbeiders, mensen uit het verzet, militairen en burgers.

… diverse landen verschillende data voor de herdenking van de Tweede Wereldoorlog hebben? Bijvoorbeeld Polen op 19 april.

… de datum 27 januari door de Verenigde Naties als Holocaust Memorial Day is geïntroduceerd omdat op die dag het concentratiekamp Auschwitz werd bevrijd.

… er op 15 augustus ook een herdenking plaatsvindt omdat toen ook in Zuidoost-Azië en Nederlands-Indië een einde kwam aan de Tweede Wereldoorlog.

Winnende gedichten

Elk jaar wordt de dichtwedstrijd Dichter bij 4 mei georganiseerd. Deze wordt gehouden onder jongeren van 14 tot 19 jaar. Eerdere winnaars lazen hun gedicht voor tijdens de Nationale Herdenking op de Dam en tijdens herdenkingen in de voormalige kampen Westerbork, Amersfoort en Vught. Hieronder kan je zes eerdere winnaars bekijken.
2012 – Charlotte Fontijne
2012 – Charlotte Fontijne
2011 – Esmée Hendriks
2011 – Esmée Hendriks
2010 – Luc Stefelmanns
2010 – Luc Stefelmanns
2009 – Manon Slob
2009 – Manon Slob
2008 – Bahar Azizi
2008 – Bahar Azizi
2007 – Karen van der Aalst
2007 – Karen van der Aalst

Opdracht 1.

Stel jouw vragen

Mensen hebben op heel verschillende wijze te maken gekregen met de Tweede Wereldoorlog, afhankelijk van wie ze waren, waar ze voor stonden, wat ze deden of waar ze woonden. Al die ervaringen worden weerspiegeld in verschillende herdenkingen door het jaar heen. Op 4 mei komt tijdens de Nationale Herdenking alles samen. Dan worden alle doden gemeenschappelijk herdacht, ongeacht hun achtergrond.

In het gedicht ‘Geen idee?!?!?!?!” beschrijft Sanne dat ze het moeilijk vindt om zich een beeld te vormen van wat er gebeurde in de Tweede Wereldoorlog.

Lees het gedicht hiernaast. Wat vind je ervan? Heb jij dezelfde vragen als Sanne? Welke vragen zou je een ooggetuige van de Tweede Wereldoorlog willen stellen? Maak een lijstje met jouw vragen.

Vertel mij hoe het was want ik was er niet bij.
Niet dat ik er bij wilde zijn
maar vertel mij hoe het was.
Vertel mij hoe het voelde want ik heb het niet gevoeld.
Niet dat ik het wil voelen
maar vertel het mij toch maar.
Vertel mij, was je bang?
Of was je niet bang?
Ja natuurlijk was je bang,
…. of niet?
Vertel het mij… of wil je dat niet?
Maar vertel mij, hoe was dat gevoel?
Het hoeft niet, …. maar het mag.
Ik kan wel wat verzinnen maar dat is niet echt!
Want ik, … ik kan het niet weten.
Of wel?
Nee toch? Ik kan dat niet
Ik was er niet bij om te voelen wat jij voelde.
Ik heb geen idee!

(Sanne Bruinsma, 16 jaar, Dichter 2001)

Opdracht 2.

Dichten in 160 tekens

Stuur jij wel eens een sms? Vast wel. Hoe veel tekens heb je dan? Inderdaad, 160. Kan je, zonder afkortingen of emoticons te gebruiken, in 100-160 tekens een boodschap of een gevoel weergeven? Probeer het maar. En sms je beste poging naar een klasgenoot?

Gebruik een van de volgende vier uitgangspunten.

1. Verwoord het gevoel van machteloosheid wanneer je oorlog ziet op tv. Het is ver weg, vreselijk en je kunt er niks aan doen.

2. Omschrijf waarom het belangrijk is om erbij stil te staan dat Nederland vrij is.

3. Stel je voor dat je in 1940 leefde. Hoe voelde je je toen de nazi-Duitsers het land binnenvielen?

4. Bedenk een bericht aan een oorlogsslachtoffer. Wat wil je hem of haar vertellen?

Voor iemand die slecht denkt
Met de één (en niet de ander)
Is dat getal een hamer
En is de hele wereld een spijker

(uit: Nee en Ja, K. Michiel, 114 tekens!)


Voor mijn ogen
Slechts nog tralies
Die de bomen
Onbereikbaar maken
En de lucht
In verticale lijnen deelt

(uit: oorlog voorbij, Branco van Hulst, 104 tekens!)

0 / 160

Opdracht 3.

Herdenken is…

In 97% van de gemeenten wordt op 4 mei stilgestaan bij en meegedaan aan de Nationale Herdenking. Mensen staan dan stil bij de herinneringen aan de Tweede Wereldoorlog in het algemeen en bij doden en gebeurtenissen in hun eigen gemeente in het bijzonder. Zelfs binnen één gemeente vinden er vaak meerdere herdenkingen plaats bij verschillende monumenten. In ons land zijn er meer dan 3.500 oorlogsmonumenten. Een dorp of stad heeft dus altijd wel zijn ‘eigen’ monument(en).

Op 4 mei vinden er ook vaak herdenkingen plaats op bijzondere locaties, zoals in de voormalige kampen Westerbork, Vught, Amersfoort maar ook in de Hollandse Schouwburg in Amsterdam. Het gedicht hiernaast wordt vaak voorgelezen bij herdenkingen. Lees het ook. Welk gevoel maakt dit gedicht bij jou los? Weet jij wat de dichteres bedoelt? Wat zou zij voelen bij herdenken?

En wat denk jij daarbij?

Noem de namen. Fluister, schreeuw
al luistert bijna niemand meer.
De velden blijven volgekruist
tot aan de horizon;
onder dezelfde noemer
één voor één verwoord.

Wie noemt de naamlozen?
Na veertig, vijftig, zestig jaar
nog altijd geen bericht,
geen landkaart uit te vaardigen
met tekens bij de kuilen,
geen handvol eigen grond
waarin zij zijn bewaard –
Het boek blijft open. Fluister,
schreeuw – en luister naar de stilte
waarin alle namen zijn gehoord.

(Louise Broekhuysen, 1996)



Opdracht 4.

Een verhaal in woorden vangen

Bekijk een van de vijf onderstaande fragmenten van Sprekende beelden. In deze reeks filmpjes vertellen ooggetuigen van de oorlog over hun ervaringen terwijl ze bij een oorlogsmonument staan.

Schrijf op wat de verteller van het fragment belangrijk vindt en probeer daar een gedicht van te maken.

Om dat makkelijker te maken kun je...

... een woordspin
Vul woorden in die volgens jou belangrijk zijn en die horen bij het filmpje dat je gezien hebt. Welke woorden schieten je te binnen als je aan het filmpje denkt?
maken;
... synoniemen
Synoniemen zijn woorden die ongeveer hetzelfde betekenen als het woord dat jij in je hoofd hebt. Voorbeeld: ‘Nat’ is een gewoon woord. ‘Bedruppeld’ is een mooi, poëtisch synoniem voor ‘nat’.
bedenken;
... een zintuigengedicht
In een zintuigengedicht beantwoord je bij een woord de volgende vragen: Als je het kon zien, hoe zou het er dan uitzien? Als je het kon ruiken, hoe zou het dan ruiken? Als je het kon proeven, hoe zou het dan smaken? Etc.
maken;
... een woordenmix
Als je een woordenmix maakt, schrijf je drie bijvoeglijk naamwoorden, drie werkwoorden en drie zelfstandig naamwoorden op die passen bij het filmpje dat je gezien hebt. Probeer ze eens te mixen!
maken.
Piet de Jong
John Blom
Judith Dalmeijer
Eva Pilon
Harry Verweij


Opdracht 5.

Herinneringen in de buurt

Kijk eens op oorlogsmonumenten.nl en zoek een beeld, plaquette of ander monument dat bij jou in de buurt staat.

Kijk goed naar het monument. Misschien staat het in de buurt en kan je er wel naartoe gaan. Hoe ziet het eruit? Waar staat het? Beeldt het iets uit en op welke manier? Wie of wat wordt er met dit monument herdacht?

Herinnering

Diep weggestopt tussen gedachten
Ligt nog steeds die herinnering
Aan een zwart en grauw verleden
Vol angst en marteling

Maar wie houdt de herinnering levend
Als niemand die nog bij zich draagt
Wie zorgt dat er niet wordt vergeten
Dat de herinnering niet wordt weggejaagd

Elk jaar er aan denken
2 minuten, heeft dat zin?
Even stilstaan bij wat geweest is
Het is niet veel, maar een begin

(Nathalie van der Zande, 17 jaar, dichter 2002)


Opdracht 6.

Monument in een gedicht

Kijk nog eens goed naar het monument uit de vorige opdracht. Misschien vind je het mooi, indrukwekkend of ontroerend. Ook deze gedachten kun je verwerken in je gedicht.

Je kunt ervoor kiezen het gedicht te schrijven vanuit jouw blik. Wat vind jij ervan? Wat valt je op? Je kunt ook proberen je in te leven in de personen die herdacht worden in dit monument. Waarom worden ze herdacht? Wat hebben ze meegemaakt? Hoe zag hun leven eruit? Wat zou je tegen ze willen zeggen? Maar een andere manier van dichten mag natuurlijk ook!