Terug naar overzicht
Het verscholen dorp
- type spoor
-
Onderduikkamp
- lokatie
-
In de bossen ten oosten van Vierhouten
Vierhouten (gemeente Nunspeet) - ontstaan
- 1943
Het verscholen dorp
Twaalf hutten in het bos bij Vierhouten. Een kleine schuilsamenleving voor ruim honderd onderduikers. Anderhalf jaar lukt het om de mensen in dit dorp verborgen te houden. Per toeval ontdekken twee Duitse officieren het dorp. Negen mensen worden doodgeschoten. De hutten zijn vergaan, maar later nagebouwd als herinnering.
Bronnen
Bronnen
- Bevrijding van Apeldoorn;
- Oorlogspad. De bezetting voorbij, wat Nederland nog over ’40-’45 vertelt van Jeroen Wielaert. (Utrecht/Antwerpen, Kosmos-Z&K Uitgevers, 2005). ISBN 90 215 4189 0;
- Sporen van de Oorlog. Ooggetuigen over plaatsen in Nederland, 1940-1945 van Teresien da Silva & Dineke Stam. (Amsterdam, Anne Frank Stichting, 1989). ISBN 90 12 06311 6.
Een plan
De gemeenten rond Vierhouten zitten in 1943 aan het eind van hun capaciteit om onderduikers op te vangen. Men zoekt een oplossing. Edouard von Baumhauer is afkomstig uit een Haarlems juristengeslacht en heeft bij het dorp een landhuis laten bouwen. Samen met het echtpaar Corry en Dionnysius Bakker bedenkt hij een plan voor de opvang van onderduikers. Von Baumhauer vraagt aan boer Karstens van de boerderij 'Pas Op' of de keet achter het huis van de boswachter gebruikt kan worden als schuilplaats.
Von Baumhauer
Von Baumhauer kent het lot van joden en gevangenen. Hij heeft eerder in Duitsland gezien wat de joden overkomt en joden opgeroepen om te emigreren. Ook zelf is hij niet ontkomen aan gevangenschap. In mei 1942 wordt hij gearresteerd. Hij brengt ruim een half jaar door in de gevangenis van Sint-Michielsgestel. Met kerstmis komt hij vrij, nadat zijn vrouw de contacten van haar man heeft weten aan te boren.
Oprichting van het dorp
Na zijn vrijlating gaat Von Baumhauer hard aan de slag om onderduikers te helpen. De Pas-Op-boerderij wordt de centrale plek. De boerderij doet dienst als gemeentehuis en bevoorradingspost voor een nieuwe mini-schuilsamenleving. Boswachter Schaarenburg adviseert echter om de keet te verplaatsen naar een plek in het bos. De Duitsers lopen hun patrouilles alleen langs de rand van het bos, niet in het bos. In totaal twaalf hutten worden gebouwd. De dorpspopulatie groeit uit tot meer dan honderd onderduikers, waaronder veel joden, maar ook een Duitse desserteur, neergeschoten piloten en een Rus.
Corry en Dionnysius Bakker
De hulp van het echtpaar Corry en Dionnysius Bakker is onontbeerlijk. Het echtpaar heeft al vanaf 1940 joods onderduikers in huis, maar de huiszoekingen worden steeds frequenter. Het verscholen dorp biedt uitkomst. Nadat het dorp is opgericht, zorgen zij voor het eten van de vluchtelingen.
Ontdekt
Het eerste anderhalf jaar blijft het schuildorp ongemoeid. Op een dag breekt paniek uit, als een filmpje uit het kamp in handen valt van de Duitse bezetter. Als het filmpje wordt ontwikkeld, zal het gedaan zijn met het dorp. Het wordt in allerijl ontruimd. Het loopt echter met een sisser af, omdat het filmpje nooit wordt ontwikkeld.
Dan, in oktober 1944 wordt het kamp door pure pech alsnog ontdekt. Twee Duitse officieren zijn in het bos op zoek naar wild en vinden een jonge onderduiker. Ze laten hem gaan, maar komen een uur later terug met honderd man van de Landstorm. Negen joden worden gepakt en later geëxecuteerd. 78 onderduikers kunnen ontkomen. Edouard von Baumhauer neemt zelf enkele van hen in zijn huis op.
Enkele gedenkstenen eren de oprichters van het dorp en de omgekomen onderduikers.
De gemeenten rond Vierhouten zitten in 1943 aan het eind van hun capaciteit om onderduikers op te vangen. Men zoekt een oplossing. Edouard von Baumhauer is afkomstig uit een Haarlems juristengeslacht en heeft bij het dorp een landhuis laten bouwen. Samen met het echtpaar Corry en Dionnysius Bakker bedenkt hij een plan voor de opvang van onderduikers. Von Baumhauer vraagt aan boer Karstens van de boerderij 'Pas Op' of de keet achter het huis van de boswachter gebruikt kan worden als schuilplaats.
Von Baumhauer
Von Baumhauer kent het lot van joden en gevangenen. Hij heeft eerder in Duitsland gezien wat de joden overkomt en joden opgeroepen om te emigreren. Ook zelf is hij niet ontkomen aan gevangenschap. In mei 1942 wordt hij gearresteerd. Hij brengt ruim een half jaar door in de gevangenis van Sint-Michielsgestel. Met kerstmis komt hij vrij, nadat zijn vrouw de contacten van haar man heeft weten aan te boren.
Oprichting van het dorp
Na zijn vrijlating gaat Von Baumhauer hard aan de slag om onderduikers te helpen. De Pas-Op-boerderij wordt de centrale plek. De boerderij doet dienst als gemeentehuis en bevoorradingspost voor een nieuwe mini-schuilsamenleving. Boswachter Schaarenburg adviseert echter om de keet te verplaatsen naar een plek in het bos. De Duitsers lopen hun patrouilles alleen langs de rand van het bos, niet in het bos. In totaal twaalf hutten worden gebouwd. De dorpspopulatie groeit uit tot meer dan honderd onderduikers, waaronder veel joden, maar ook een Duitse desserteur, neergeschoten piloten en een Rus.
Corry en Dionnysius Bakker
De hulp van het echtpaar Corry en Dionnysius Bakker is onontbeerlijk. Het echtpaar heeft al vanaf 1940 joods onderduikers in huis, maar de huiszoekingen worden steeds frequenter. Het verscholen dorp biedt uitkomst. Nadat het dorp is opgericht, zorgen zij voor het eten van de vluchtelingen.
Ontdekt
Het eerste anderhalf jaar blijft het schuildorp ongemoeid. Op een dag breekt paniek uit, als een filmpje uit het kamp in handen valt van de Duitse bezetter. Als het filmpje wordt ontwikkeld, zal het gedaan zijn met het dorp. Het wordt in allerijl ontruimd. Het loopt echter met een sisser af, omdat het filmpje nooit wordt ontwikkeld.
Dan, in oktober 1944 wordt het kamp door pure pech alsnog ontdekt. Twee Duitse officieren zijn in het bos op zoek naar wild en vinden een jonge onderduiker. Ze laten hem gaan, maar komen een uur later terug met honderd man van de Landstorm. Negen joden worden gepakt en later geëxecuteerd. 78 onderduikers kunnen ontkomen. Edouard von Baumhauer neemt zelf enkele van hen in zijn huis op.
Enkele gedenkstenen eren de oprichters van het dorp en de omgekomen onderduikers.
