Veelgestelde vragen
Het Nationaal Comité 4 en 5 mei krijgt vele vragen over beheer en behoud
van oorlogsmonumenten. Hier wordt op een aantal vragen antwoord gegeven.
1. In mijn gemeente staat een oorlogsmonument. De staat van onderhoud is slecht en de eigenaar is onbekend. Wie is verantwoordelijk voor het opknappen van het monument?
Het is goed om in een dergelijk geval in het gemeentearchief, via het lokale 4 en 5 mei comité, maar ook via de digitale database Oorlogsmonumenten van het Nationaal Comité meer informatie te verzamelen. Probeer te achterhalen wie het monument heeft opgericht, wie de kunstenaar is en wanneer het is opgericht.
Of de gemeente direct verantwoordelijk is hangt af van de afspraken die er in het verleden zijn gemaakt. Indien deze niet zijn gemaakt en het gedenkteken op gemeentegrond staat, ligt de verantwoordelijkheid bij de gemeente. Zowel praktisch als financieel. Het is van belang om plannen ten aanzien van een monument in goed overleg met direct betrokkenen te maken. Dit zijn nabestaanden, zij die jaarlijks een herdenking organiseren, maar ook omwonenden en overige geïnteresseerden.
2. In mijn gemeente is er een initiatief om een nieuw monument op te richten. Hoe ga ik met dit verzoek om?
Gelet op het feit dat er ruim 3.400 oorlogsmonumenten in Nederland staan en het beheer en behoud hiervan met regelmaat te wensen overlaat, is het de vraag of er nog meer bij moeten komen. Bovendien kan het zo zijn dat voor de betreffende persoon of groep al een gedenkteken is opgericht.
Advies aan gemeenten is dan ook om een dergelijk verzoek goed tegen het licht te houden:
Als gemeente is het verstandig om het monument op korte termijn te herstellen en bij dit herstel alle betrokken partijen - zoals kunstenaar en nabestaanden - te betrekken. Het is tevens aan te bevelen om een gespecialiseerd onderhoudsbedrijf in de arm te nemen.
In het geval van vandalisme of diefstal is het raadzaam om aangifte te doen. Ook is het aan te bevelen om te onderzoeken wat de achtergrond van het voorval is. Als er sprake is van racisme, is het verstandig om hier melding van te maken bij het Meldpunt Discriminatie. Breng dan tevens de betekenis van het monument extra onder de aandacht bij de lokale samenleving. Zo kunnen gevoeligheden die samenhangen met dit erfgoed in de toekomst worden voorkomen.
4. Een monument staat 'in de weg' vanwege herstructurering van de openbare ruimte. Mag dit oorlogsmonument verplaatst worden?
Als er plannen zijn om veranderingen in de staat van een oorlogsmonument aan te brengen - inclusief verplaatsing - dient er contact te worden opgenomen met de kunstenaar en de eigenaar. Indien de kunstenaar is overleden, is het zaak om contact op te nemen met de erven. Auteursrecht geldt namelijk tot 70 jaar na de dood van de kunstenaar. De kunstenaar of de erven kunnen zich verzetten tegen aanpassingen van het monument.
Ook is het raadzaam om direct betrokkenen op de hoogte te stellen van de voorgenomen plannen en hen te betrekken in dit proces. Direct betrokkenen zijn nabestaanden, organisatoren van herdenkingen en basisscholen die in het kader van 'Adopteer een Monument' het gedenkteken hebben geadopteerd. In het geval van verplaatsing is het van belang om met alle betrokken partijen overeenstemming te bereiken, vóórdat tot verplaatsing wordt overgegaan.
Het is goed om in een dergelijk geval in het gemeentearchief, via het lokale 4 en 5 mei comité, maar ook via de digitale database Oorlogsmonumenten van het Nationaal Comité meer informatie te verzamelen. Probeer te achterhalen wie het monument heeft opgericht, wie de kunstenaar is en wanneer het is opgericht.
Of de gemeente direct verantwoordelijk is hangt af van de afspraken die er in het verleden zijn gemaakt. Indien deze niet zijn gemaakt en het gedenkteken op gemeentegrond staat, ligt de verantwoordelijkheid bij de gemeente. Zowel praktisch als financieel. Het is van belang om plannen ten aanzien van een monument in goed overleg met direct betrokkenen te maken. Dit zijn nabestaanden, zij die jaarlijks een herdenking organiseren, maar ook omwonenden en overige geïnteresseerden.
2. In mijn gemeente is er een initiatief om een nieuw monument op te richten. Hoe ga ik met dit verzoek om?
Gelet op het feit dat er ruim 3.400 oorlogsmonumenten in Nederland staan en het beheer en behoud hiervan met regelmaat te wensen overlaat, is het de vraag of er nog meer bij moeten komen. Bovendien kan het zo zijn dat voor de betreffende persoon of groep al een gedenkteken is opgericht.
Advies aan gemeenten is dan ook om een dergelijk verzoek goed tegen het licht te houden:
- Is er al een monument voor deze persoon/groep/gebeurtenis opgericht?
- Gaat er bij het monument actief herdacht worden?
- Zijn er andere, passende manieren om aan deze persoon/groep/gebeurtenis te herinneren?
Als gemeente is het verstandig om het monument op korte termijn te herstellen en bij dit herstel alle betrokken partijen - zoals kunstenaar en nabestaanden - te betrekken. Het is tevens aan te bevelen om een gespecialiseerd onderhoudsbedrijf in de arm te nemen.
In het geval van vandalisme of diefstal is het raadzaam om aangifte te doen. Ook is het aan te bevelen om te onderzoeken wat de achtergrond van het voorval is. Als er sprake is van racisme, is het verstandig om hier melding van te maken bij het Meldpunt Discriminatie. Breng dan tevens de betekenis van het monument extra onder de aandacht bij de lokale samenleving. Zo kunnen gevoeligheden die samenhangen met dit erfgoed in de toekomst worden voorkomen.
4. Een monument staat 'in de weg' vanwege herstructurering van de openbare ruimte. Mag dit oorlogsmonument verplaatst worden?
Als er plannen zijn om veranderingen in de staat van een oorlogsmonument aan te brengen - inclusief verplaatsing - dient er contact te worden opgenomen met de kunstenaar en de eigenaar. Indien de kunstenaar is overleden, is het zaak om contact op te nemen met de erven. Auteursrecht geldt namelijk tot 70 jaar na de dood van de kunstenaar. De kunstenaar of de erven kunnen zich verzetten tegen aanpassingen van het monument.
Ook is het raadzaam om direct betrokkenen op de hoogte te stellen van de voorgenomen plannen en hen te betrekken in dit proces. Direct betrokkenen zijn nabestaanden, organisatoren van herdenkingen en basisscholen die in het kader van 'Adopteer een Monument' het gedenkteken hebben geadopteerd. In het geval van verplaatsing is het van belang om met alle betrokken partijen overeenstemming te bereiken, vóórdat tot verplaatsing wordt overgegaan.