Burgerslachtoffers Nederland
-
Griendtsveen, oorlogsmonument
Piet van Mullekom (1927)
De Limburgse Peel en de Maasstreek zijn in de oorlog belangrijk: de
Duitse invasie verloopt langs de Maas en stuit op de Peellinie. In
september 1944 gaat de opmars van de geallieerden door dit gebied. De
bevolking moet zowel in 1940 als in 1944 evacueren. Piet van Mullekom
uit Griendtsveen maakt het beide keren mee: “Mijn ouders moesten met
zeven kinderen een veilig heenkomen zoeken. Bij terugkomst waren de
dieren dood en het huis vernield.” Al in 1945 werd in Griendtsveen een
evacuatiemonument opgericht: ‘We werden opgejaagd, verstrooid en vonden
een geschonden Griendtsveen weer’, vermeldt de plaquette.
Lees meer
-
Neer, 'Sporen die bleven'
Jo Pouls (1928)
Limburg, oktober 1944: de nazi’s houden razzia’s in 45
dorpen en pakken ruim 3000 jongens en mannen op. Ze worden naar
Duitsland gedeporteerd om daar als dwangarbeider te werken. In het dorp
Neer is de 16-jarige Jo Pouls één van de 40 mannen die dit
overkomt. De dwangarbeid kost 120 Limburgers het leven en
laat diepe sporen na bij de gezinnen die achterbleven en de overlevenden.
In Nederweert-eind en Everlo staan sinds 2004 2 algemene, identieke
monumenten om dit niet te vergeten. Ze maken deel uit van de reeks monumenten ‘Sporen die bleven’ in de 45 betrokken dorpen.
Lees meer
-
Oudeschild, Georgische begraafplaats 'Loladse'
Imme Dros (1936)
In februari 1945 lijkt de oorlog ook op Texel bijna voorbij, maar dan
worden er 750 Georgische soldaten in Duitse dienst gelegerd. De
aankondiging dat zij naar het front moeten heeft catastrofale gevolgen:
in de nacht van 6 april komen ze in opstand en vermoorden 400 Duitse
militairen. Een guerrillaoorlog is het gevolg, die veel levens kost en
pas op 20 mei afgelopen is. Schrijfster Imme Dros maakt deze
‘Russenoorlog’ als kind mee in het Texelse havendorp Oudeschild. Dros schrijft over de Russenoorlog het autobiografische
kinderboek ‘Dag soldaat, dag mooie soldaat’, dat later ook in Georgië
is uitgebracht.
Lees meer
-
Oudeschild, Georgische begraafplaats 'Loladse'
Theo Witte (1929)
Ook op Texel lijkt de oorlog in februari '45, als daar 750 Georgische soldaten in Duitse dienst gelegerd worden, bijna voorbij. Niets is minder waar: de aankondiging dat de Georgiërs naar het front moeten heeft catastrofale gevolgen. In de nacht van 6 april komen zij in opstand en vermoorden 400 Duitse militairen. Vanaf het vasteland worden nieuwe Duitse troepen aangevoerd, met als gevolg een guerrillaoorlog, de Russenoorlog, die pas op 20 mei tot een einde komt. Naast de vele Duitse en Georgische doden komen ook meer dan 100 Texelse burgers om, onder wie de broer van Theo Witte.
Lees meer
-
Gerrit van der Poll
Van de 661 mannen die zijn weggevoerd, komen er 552 niet meer terug.
Een monument in Putten herinnert aan de dag waarop alle mannelijke inwoners tussen
de 18 en 50 jaar worden weggevoerd. Alle vrouwen en kinderen moeten in de kerk
blijven. Het is een vergelding op een aanslag van het verzet de nacht ervoor.
Gerrit van der Poll (1934) is bijna 10 jaar als hij de razzia van Putten
meemaakt. Pas later blijkt dat de Duitsers alle mannen wilden executeren en de
kerk bombarderen. Toch is dat niet gebeurd.
Lees meer
-
Westkapelle, monument bij de vuurtoren
Poul Lous
Het Zeeuwse dorp Westkapelle krijgt in 1944 drie geallieerde bombardementen te verwerken. Bij het eerste, op 3 oktober, wordt Westkapelle volledig verwoest en komen 157 mensen om. De geallieerden bombarderen de dijken stuk en laten Walcheren overstromen, om de Duitsers te verdrijven. Poul Lous (1930) maakt de bombardementen mee en woont daarna bijna twee jaar in een bunker. Want de dorpen staan lang onder water. In Westkapelle herinnert het monument bij de vuurtoren aan de oorlogsslachtoffers.
Lees meer
-
Haaren, monument in het voormalig Grootseminarie
Max Kohnstamm
Al in 1939 waarschuwt Max Kohnstamm (1914) zijn medestudenten voor de gevaren van het fascisme. Dat komt hem duur te staan: hij "leert de hel kennen" in Kamp Amersfoort. In juli '42 volgt gevangenschap als civiel gijzelaar in Haaren en later Sint-Michielsgestel. Hij verblijft daar tot september '44, in voor de oorlog luxe omstandigheden. Overigens tot Kohnstamms grote ergernis, want hij kan vanuit het kamp niet bijdragen aan de strijd tegen het nazisme. Acht gijzelaars uit Haaren worden door de bezetter gefusilleerd. 'Blijft waakzaam, eens is genoeg', staat op de poort van Haaren.
Lees meer
-
Rotterdam, 'De Verwoeste Stad'
Eva Pilon-Schuyt
Ontsnapt aan de dood. Dat gevoel heeft Eva Pilon-Schuyt (1920) haar hele
leven gehouden. Bij het bombardement van Rotterdam valt een bom in een
schuilkelder op de plek waar ze net daarvoor zat. In shock rent ze op die 14e mei 1940 door de straten van Rotterdam. Wat
uren lijkt te duren is in drie kwartier een feit. Rotterdam ligt in as. Het
monument 'De Verwoeste Stad' van Zadkine herinnert hieraan. Ze vertelt waarom
ze een herdenking bij dit monument nog steeds niet aan kan.
Lees meer
-
Den Haag, 'Dwangarbeiders'
Piet Kool
In 1942 wordt hij opgeroepen voor de
Arbeitseinsatz in Duitsland. Piet
Kool (1924-2009) probeert er onderuit te komen. Vergeefs. Vlakbij Stuttgart moet hij werken in
de fabriek van Daimler Benz, regelmatig doelwit van bombardementen van de
geallieerden. Pas in mei 1945 keert hij terug naar Nederland. Voor
de ervaringen van ex-dwangarbeiders is er dan weinig begrip. Maar met lotgenoten
lukt het 'm het Gedenkteken Dwangarbeid op te richten in Den Haag. Daarmee is
voor hem rechtgetrokken dat er tot dan toe weinig aandacht voor ex-dwangarbeiders
is geweest.
Lees meer
-
Sliedrecht, plaquette voor Merwedegijzelaars
Job van der Linden
Wagons met chemisch afval lossen in de buurt van Leipzig op een
bord waterige knollensoep. Job van der Linden (1919) wordt bij een
vergeldingsrazzia in 1944 opgepakt. Met nog 900 andere jonge mannen komt hij in
Kamp Amersfoort terecht. Vandaar gaan ze naar kampen in voormalig
Oost-Duitsland. Ook Van der Linden. Veertig kilo weegt hij als hij na de oorlog
gebroken terugkomt. Nachtmerries en maagzweren heeft hij eraan overgehouden. In
Sliedrecht en Hardinxveld herinneren plaquettes aan de plek waar hij en de
andere 900 jongens zijn weggevoerd.
Lees meer
