Het Fort aan de Biltstraat is tijdens de oorlogsjaren door de nazi’s misbruikt als executieplaats. Veroordeelde politieke gevangenen, maar ook slachtoffers van represailles of gevangen genomen verzetstrijders waren er slachtoffer. Soms na processen, maar ook zonder enige vorm van proces en vaak op zeer wrede wijze werden zij geëxecuteerd. Naast de executieplaatsen is een bunker waarin, niet alle, gevangenen opgesloten werden. Deze bunker was voorzien van een eigen ventilator om lucht naar binnen te pompen en je moest deze gebruiken wilde je niet stikken. De mensen kwamen aan per vrachtwagen of lopend en werden soms al neergeschoten terwijl zij naar de bunker liepen. De weg naar deze executieplaats werd door velen na de oorlog benoemd als de bloedbaan.

Om deze gruwelen blijvend in gedachte te houden is de Stichting Herdenkingsmonument Fort De Bilt in 1949 opgericht door de Utrechtse afdelingen van de Nationale Federatieve Raad van het Voormalig Verzet Nederland en de Nederlandse Vereniging van Ex-Politieke Gevangenen in de Bezettingstijd.

Het monument op Fort De Bilt is als herdenkingsplaats al bestemd in 1945. In de zomer van 1945 werd een eenvoudig gedenkteken in de vorm van een kruis geplaatst op de plek waar velen werden doodgeschoten. Toen stond er nog een aantal houten palen, bedoeld als executieplaatsen.

Er is door de vrijwilligers geld ingezameld zodat uiteindelijk in 1949 het monument kon worden opgezet. Het monument is onthuld in 1949 door de weduwe van een verzetsman.

Het monument in Fort De Bilt te Utrecht is een wit natuurstenen beeld van een vrouwenfiguur met kind en hond. In haar rechterhand houdt de vrouw een lauwerkrans vast. Onder het beeld is een plaquette van witte natuursteen en een ijzeren kruis aangebracht. De tekst op de plaquette luidt:

‘DEN VADERLANDT GHETROUWE BLYF ICK TOT INDEN DOET’

Het beeld staat symbool voor het gezin dat niet meer compleet is. De lauwerkrans in de hand van de vrouw is een teken van rouw. Voor het beeld is een bloemenperk aangelegd.

Bij het gedenkteken is tevens een klokkenstoel met luidklok geplaatst.

Sinds 1995 zijn er tevens 6 gedenkplaten geplaatst met daarop de namen van de gefusilleerden. Deze marmeren platen liggen links en rechts naast de trap naar de luidklok.

Door de jaren heen is de LAATSTE zaterdag voor 4 Mei als herdenkingsdag voor familieleden en vrienden van de slachtoffers en belangstellenden in stand gehouden.

Dit jaar zal de herdenking plaatsvinden op zaterdag 1 mei .